Ơn nghĩa...

Hổm rày, có một biến cố khá lớn trong giới kinh doanh phân phối vật tư công nghiệp ở miền nam; ngoài thì quan khán mà lòng lại chất chứa những nghi hoặc khó lý giải…

Doanh nghiệp ngàn tỷ doanh thu, biên lợi nhuận phân phối tuy không nhiều, nhưng không quá rủi ro như sản xuất, nhân viên luôn đủ lương, hoa hồng chia 02 đợt, tính theo % mỗi tháng.
Thời buổi kinh doanh khó khăn, lãnh đạo được như vậy cũng coi như là tử tế.

Thú vị là, mặc dù doanh thu tiền tươi tới ngàn tỷ một năm, vốn lưu động mỗi tháng không dưới 30 tỷ, nhưng người chủ lại không có nổi một chiếc xe hơi riêng cho bản thân và gia đình; văn phòng làm việc, nhà xưởng, kho bãi vẫn phải đi thuê suốt hơn chục năm…

Được cái, nhân sự gắn bó đồng hành cùng vài năm thì lại cho chính người chủ ấy vay vốn lấy lãi… Khi có chuyện, doanh nghiệp phá sản, nhân sự mất tiền cho vay thì đâm đơn kiện tụng. Doanh nghiệp có tên, người chủ có tiếng, nhưng cả nhà họ lại chẳng có nổi một nơi nương thân sau bao nhiêu năm gầy dựng cơ đồ… thật tréo ngoe thay!

Khi khốn khó, hướng nào cũng là đường đi lên, mọi người dù có làm gì thì cũng đều chung một mục đích kiếm tiền, mọi thứ thuận hoà, dù là niềm tin hay sự tín nhiệm. Nhưng khi cây có trái, cũng thường có sự phân biệt… Năm ngoái, một biểu tượng của cộng đồng xebiz Việt Nam là Trollxe cũng tan đàn xẻ nghé khi sự khác biệt trở nên quá lớn.

Làm ăn bạc tỷ, đi với nhau sau 3, 5 năm, hơn thua một lần vài đồng bạc không đủ để tạo ra vấn đề. Nhưng có những mầm mống, khi đã bị gieo trồng thì chẳng cách nào về không triệt để.

Lỡ một lần không thật, thì buộc phải có lần thứ hai để lấp đi lỗ hổng của lần trước, cứ thế, theo cấp số nhân mà khoảng cách nới dần theo năm tháng…

Trong kinh doanh, hoặc bàn về tiền và thời gian, hoặc là… thôi. Mọi niềm tin hay lý luận đạo đức đều không có đất bởi mục đích vốn không nhằm để xây trạm thiện nguyện. Ngặt nỗi, có mấy ai nên nghiệp một mình? Hoặc bắt đầu từ nền tảng gia đình, hoặc được giúp đỡ. Khi thành công, mọi trợ giúp ban đầu chìm trong dĩ vãng…

Một lần được giúp là một lần mang ơn, mỗi cái ơn là một lần nợ nghĩa. Sự vinh quang và thành công của hiện tại lại trở thành sự khó xử khi chạm mặt người mà họ từng mang nợ. Lòng biết ơn, đôi khi lại không phải là một cảm xúc dễ chịu.

Chủ nợ thì có thể quên, nhưng người mang nợ thì luôn luôn nhớ! Mỗi lần gặp gỡ thì nội tâm nhắc lại rằng họ đã từng yếu thế, đã từng cầu cạnh…

Người càng thành đạt, càng sợ hở lưng, khó gì việc phủi nhận ơn nghĩa từ kẻ từng giúp mình? Đề cao bản thân, rồi gạt bỏ giá trị sự giúp đỡ. Hoặc, gán lý do cho người từng giúp là từ mục đích riêng.

Đây là một cơ chế tâm lý có thật. Khi lòng tự trọng của một người bị đặt vào thế phải mang ơn người khác, cái tôi đứng giữa hai lựa chọn:

• ​Một là công nhận mình từng yếu thế và thể hiện sự biết ơn để khoả lấp.
• ​Hai là phủ nhận công lao của người kia để khôi phục lại hình ảnh bản thân.

Lựa chọn thứ hai dễ hơn. Không lạ khi những người từng được nâng đỡ lại thường là những người quay lưng đầu tiên. Cái tôi lúc này quan trọng hơn tất thảy.

Người ta thường nghĩ rủi ro của mình đến từ kẻ thù phía đối nghịch, hoặc những ai ganh ghét đố kỵ. Nhưng, kẻ thù công khai, dù đáng sợ tới mấy thì cũng vẫn còn thấy được.

Đôi khi, nguy hiểm thực sự lại có thể bắt đầu từ những điều không ngờ… những người từng đi cùng… những người từng mang ơn…

Làm việc tốt thì chắc chắn không sai, nói ra điều này cũng không phải là để thu mình lại. Nhưng, cũng cần xem lại giới hạn bản thân để lòng nhân ái của mình không ảnh hưởng tới người thân và trở thành sự tiêu cực của người được giúp.